Blog
Ultrasonda Bebeğimle İlgili Bir Sorun Saptandı: Bundan Sonra Ne Yapılmalı?
Prof. Dr. Selahattin Kumru
Gebelik sırasında yapılan ultrasonografide bebeğe ait beklenmeyen bir bulgu görülmesi aileler için kaygı verici olabilir. Ancak ultrasonda bir sorun saptanması, her zaman bebeğin ciddi bir hastalığı olduğu veya gebeliğe mutlaka müdahale edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Bazı bulgular geçici olabilir, bazıları yalnızca takip gerektirebilir; bazı durumlarda ise daha ayrıntılı görüntüleme, genetik inceleme veya ileri değerlendirme gerekebilir.
İlk yapılması gereken, saptanan bulgunun ne olduğunu, gerçekten bir anomaliyi gösterip göstermediğini ve bebeği ne ölçüde etkileyebileceğini belirlemektir. Bunun için perinatoloji değerlendirmesi ve ayrıntılı ultrasonografi yapılır; gerekli durumlarda fetal ekokardiyografi, fetal MR, genetik testler veya diğer incelemeler planlanabilir.
Sonraki süreç her gebelikte aynı değildir. İzlenecek yol; saptanan bulgunun türüne, şiddetine, gebelik haftasına, eşlik eden başka anomalilerin bulunup bulunmadığına ve bebeğin genel durumuna göre bireysel olarak belirlenir.
Ultrasonda Bir Sorun Görülmesi Ne Anlama Gelir?
Ultrasonografi, bebeğin anatomisini, büyümesini, amniyon sıvısını, plasentayı ve gebeliğin birçok özelliğini değerlendirmemizi sağlar. Ancak ultrason sırasında görülen her farklılık aynı klinik öneme sahip değildir.
Saptanan bulgu:
- Normalin bir varyasyonu olabilir,
- Geçici bir ultrason bulgusu olabilir,
- Takip edilmesi gereken bir durum olabilir,
- Kromozomal veya genetik bir hastalık açısından risk göstergesi olabilir,
- Bebeğin bir organ veya sistemine ait yapısal bir anomalinin işareti olabilir.
Bu nedenle ultrason raporunda bir bulgunun yer alması ile bebeğe kesin bir hastalık tanısı konulması aynı şey değildir.
İlk değerlendirmede en önemli adımlardan biri, görülen bulgunun izole olup olmadığının, yani tek başına mı bulunduğunun, yoksa başka ultrason bulguları veya yapısal anomalilerle birlikte mi görüldüğünün belirlenmesidir.
Ultrasonda Şüpheli Bir Bulgu Saptandığında İlk Olarak Ne Yapılır?
İlk adım genellikle bebeğin ayrıntılı olarak yeniden değerlendirilmesidir.
Rutin gebelik ultrasonunda şüpheli bir bulgu görüldüğünde perinatoloji değerlendirmesinde daha ayrıntılı ultrasonografi yapılabilir. Bu incelemede yalnızca ilk saptanan bölgeye odaklanılmaz; bebeğin anatomisi sistematik olarak yeniden değerlendirilir.
Örneğin beyinde bir bulgu saptandıysa yalnızca beynin ilgili bölgesi değil, diğer beyin yapıları ve bebeğin geri kalan anatomisi de değerlendirilir. Benzer şekilde kalple ilgili şüpheli bir bulgu olduğunda kalbin ayrıntılı incelenmesinin yanında başka anomalilerin eşlik edip etmediği de araştırılır.
Bu değerlendirme sonucunda ilk ultrason bulgusu:
- Doğrulanabilir,
- Normal bir varyasyon olarak değerlendirilebilir,
- Teknik veya pozisyona bağlı bir görüntü olduğu anlaşılabilir,
- Daha ileri inceleme gerektiren bir anomali olarak tanımlanabilir.
Bu nedenle özellikle önemli kararlar verilmeden önce bulgunun niteliğinin mümkün olduğunca netleştirilmesi gerekir.
Her Ultrason Bulgusu Aynı Derecede Önemli midir?
Hayır.
Ultrasonda görülen bulguların klinik önemi birbirinden oldukça farklı olabilir.
Bazı bulgular “soft marker” olarak adlandırılır. Bunlar tek başına bebeğin yapısında ciddi bir bozukluk olduğu anlamına gelmeyen, ancak bazı durumlarda kromozomal hastalık risk değerlendirmesinde dikkate alınabilen ve kromozomal bozukluk ihtimalinin arttıran ultrason bulgularıdır. Bazı durumlarda sağ kalp kapağında doppler ile kaçak saptanması ya da ductus venosus gibi bebeğin damarlarında anormal akım varlığının saptanması da softmarker olarak dikkate alınmaktadır.
Buna karşılık kalpte, beyinde, omurgada, böbreklerde, idrar yollarında, akciğerlerde veya diğer organlarda saptanan gerçek yapısal değişiklikler fetal anomali olarak değerlendirilebilir.
Bu ayrım önemlidir. Çünkü izole bir soft marker ile belirgin bir yapısal anomalide uygulanacak değerlendirme ve takip aynı değildir.
Örneğin daha önce kromozomal tarama sonucu düşük riskli olan bir gebelikte bazı izole soft markerların varlığı, yeni baştan ve ileri değerlendirme gerektirebilir. Yapısal bir anomali saptandığında da anomalilerin bir kısmı artmış kromozomal sorunlara işaret edebileceğinden, genetik değerlendirme daha önemli hale gelebilir.
Ayrıntılı Ultrason Tekrar Yapılır mı?
Gerekli durumlarda evet.
Bebeğin pozisyonu, gebelik haftası, amniyon sıvısı veya görüntüleme koşulları bazı yapıların ilk incelemede yeterince değerlendirilmesini engelleyebilir. Böyle durumlarda ultrasonun belirli bir süre sonra tekrarlanması gerekebilir.
Bazı anomalilerin seyri de zaman içerisinde değişebilir. Bir bulgunun sabit kalıp kalmadığını, ilerleyip ilerlemediğini veya başka bulguların ortaya çıkıp çıkmadığını görmek için seri ultrason değerlendirmeleri yapılabilir.
Dolayısıyla tekrar ultrason istenmesi her zaman durumun kötüleştiği anlamına gelmez. Bazen amaç yalnızca ilk incelemede yeterince görüntülenemeyen bir yapıyı tamamlamak veya mevcut bulgunun zaman içindeki seyrini değerlendirmektir.
Hangi Durumlarda Fetal Ekokardiyografi Gerekebilir?
Fetal ekokardiyografi, bebeğin kalbinin ayrıntılı olarak değerlendirildiği özel bir ultrason incelemesidir.
Detaylı ultrasonda kalp veya büyük damarlarla ilgili şüpheli bir bulgu görülmesi halinde fetal ekokardiyografi istenebilir. Bunun dışında bazı maternal hastalıklar, ailede doğumsal kalp hastalığı öyküsü veya belirli fetal ve gebeliğe ait risk faktörleri de fetal kalbin daha ayrıntılı değerlendirilmesini gerektirebilir.
Fetal ekokardiyografinin amacı kalbin anatomisini ve fonksiyonlarını daha ayrıntılı incelemektir.
Fetal MR Ne Zaman Gerekebilir?
Fetal manyetik rezonans görüntüleme (fetal MR), ultrasonografiyi tamamlayan ileri bir görüntüleme yöntemidir.
Her ultrason bulgusunda fetal MR yapılması gerekmez. Özellikle bebeğin beyin ve merkezi sinir sistemi ile ilgili bazı anomalilerinde ultrasonla elde edilen bilgilere ek bilgi sağlamak amacıyla kullanılabilir. Bazı göğüs, akciğer veya diğer anatomik problemlerde de klinik duruma göre fetal MR gündeme gelebilir.
Fetal MR genellikle ayrıntılı ultrasonun yerine geçmez. Öncelikle hedeflenen bölgenin uzman ultrasonografik değerlendirmesi yapılır; fetal MR, ek bilgi sağlayabileceği düşünülen seçilmiş durumlarda planlanır.
Ultrasonda Sorun Görülürse Genetik Test Gerekir mi?
Her ultrason bulgusunda genetik test gerekmez.
Genetik değerlendirme kararı; saptanan bulgunun türüne,kromozmal bozukluk riskinin arttırıp arttırmadığına, tek başına mı yoksa başka anomalilerle birlikte mi görüldüğüne göre verilir.
Burada tarama testi ile tanı testi arasındaki fark önemlidir.
NIPT gibi testler bazı kromozomal hastalıklar açısından risk değerlendirmesi yapan tarama testleridir. Amniyosentez, koryon villus örneklemesi (CVS) ve kordosentez ise fetal genetik materyalin incelenmesine olanak sağlayan tanısal yöntemlerdir.
Fetal yapısal anomali saptanan bazı gebeliklerde amniyosentez veya CVS/ kordosentez ile kromozomal inceleme ve gerektiğinde kromozomal mikroarray, WES (tüm exom incelemesi) gibi daha ileri, ayrıntılı genetik değerlendirmeler önerilebilir.
Ancak hangi genetik testin gerekli olduğu her vaka için ayrı değerlendirilmelidir.
NIPT Normal Çıktıysa Ultrasonda Saptanan Sorun Önemsiz midir?
Hayır.
NIPT'nin düşük riskli çıkması, taranan kromozomal hastalıklar açısından riski önemli ölçüde azaltabilir; ancak bebeğin bütün genetik hastalıklarını veya yapısal anomalilerini dışlamaz.
Ultrasonografi ile genetik tarama testleri farklı sorulara yanıt verir.
NIPT temel olarak belirli kromozomal bozukluklar açısından risk değerlendirmesi yaparken ultrasonografi bebeğin anatomisini ve gelişimini değerlendirir. Bu nedenle NIPT sonucu düşük riskli olsa bile ultrasonda gerçek bir yapısal anomali saptandığında bu bulgunun ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Benzer şekilde ultrasonun normal olması da bütün genetik hastalıkların dışlandığı anlamına gelmez.
Ultrasonda Saptanan Her Sorun Tedavi Gerektirir mi?
Hayır.
Prenatal dönemde saptanan birçok durum yalnızca takip gerektirir.
Bazı bulgular gebelik ilerledikçe kaybolabilir veya klinik önemini yitirebilir. Bazı anomaliler ise gebelik boyunca izlenir ve gerekli tedavi doğumdan sonra gerçekleştirilir.
Örneğin bazı böbrek ve idrar yolu problemleri, kalp anomalileri veya diğer yapısal sorunlarda bebeğin doğum sonrası değerlendirme ve tedavisinin önceden planlanması yeterli olabilir.
Bununla birlikte bazı hastalıklarda gebelik sırasında bebeğin durumu kötüleşebilir veya organ gelişimi etkilenebilir. Böyle seçilmiş durumlarda anne karnında fetal tedavi veya fetal girişim seçenekleri değerlendirilebilir.
Bu nedenle temel soru yalnızca “Bebekte bir sorun var mı?” değildir. Asıl önemli olan, bu sorunun gebelik sırasında bebeği nasıl etkileyeceği ve müdahalenin sonucu değiştirip değiştiremeyeceğidir.
Hangi Durumlarda Anne Karnında Bebeğe Müdahale Gerekebilir?
Fetal tedavi yalnızca belirli hastalıklarda ve seçilmiş vakalarda uygulanır.
Örneğin:
- İkizden ikize transfüzyon sendromunda (TTTS) fetoskopik lazer tedavisi,
- Ciddi fetal anemide intrauterin kan transfüzyonu,
- Seçilmiş alt üriner sistem obstrüksiyonu (LUTO) vakalarında vezikoamniyotik şant veya uygun hastalarda fetoskopik girişimler,
- Bazı fetal plevral efüzyonlarda torakoamniyotik şant,
- Seçilmiş doğumsal diyafram hernisi vakalarında fetoskopik girişimler,
- Bazı spina bifida vakalarında fetal cerrahi
gündeme gelebilir.
Ancak bir hastalığın fetal tedavi seçeneğinin bulunması, o tanıyı alan her bebeğe anne karnında müdahale yapılacağı anlamına gelmez.
Tedavi kararı hastalığın şiddeti, gebelik haftası, bebeğin durumu, tedaviden beklenen yarar ve anne ile bebek açısından oluşabilecek riskler birlikte değerlendirilerek verilir.
Ultrasonda Saptanan Sorun Bebeğin Doğum Şeklini Değiştirir mi?
Her zaman değil.
Fetal anomali saptanması tek başına sezaryen gerektirdiği anlamına gelmez. Doğum şekli; anomalinin türü, bebeğin durumu, gebelik haftası ve obstetrik faktörler birlikte değerlendirilerek belirlenir.
Ancak bazı hastalıklarda doğumun nerede ve ne zaman gerçekleşeceği, doğum şeklinden daha önemli olabilir.
Bebeğin doğumdan hemen sonra çocuk kardiyolojisi, çocuk cerrahisi, çocuk ürolojisi, yenidoğan yoğun bakım veya başka bir uzmanlık alanının desteğine ihtiyaç duyacağı öngörülüyorsa doğumun bu olanakların bulunduğu bir merkezde planlanması gerekebilir.
Prenatal tanının önemli yararlarından biri de yalnızca hastalığı doğumdan önce bilmek değil, doğum ve doğum sonrası tedavi sürecini önceden planlayabilmektir.
İkinci Görüş Almak Gerekir mi?
Bebeğe ait önemli bir yapısal anomali düşünüldüğünde veya aileye gebeliğin seyriyle ilgili önemli bir karar verilmesi gerektiği söylendiğinde ikinci görüş alınması düşünülebilir.
Özellikle nadir anomalilerde veya fetal tedavi seçeneğinin değerlendirildiği durumlarda ilgili alanda deneyimli bir merkezde yeniden değerlendirme, tanının doğrulanmasına ve mevcut seçeneklerin daha iyi anlaşılmasına yardımcı olabilir.
İkinci görüş almak ilk değerlendirmeyi geçersiz kılmak anlamına gelmez. Amaç, önemli bir klinik karar öncesinde tanı ve seçenekler konusunda mümkün olduğunca kapsamlı bilgi sahibi olmaktır. İkinci görüş çoğu zaman bebekte saptanan anomalinin prognoz ve tedavisi hakkında uzman olan başka bölümlerin uzmanlarının dahil olduğu konsey şeklinde uygulanmaktadır ve bu oldukça kıymetli bir yaklaşımdır. Anne ve baba adayları, hem konu ile detaylıca bilgilendirilir hem de sorun ile ilgili sorularını sorarak aydınlanma fırsatı yakalarlar.
Ultrasonda Bir Sorun Saptandığında Aileler Hangi Soruları Sormalı?
Bir fetal bulgu ile karşılaşıldığında hastalığın yalnızca adını öğrenmek çoğu zaman yeterli değildir.
Ailelerin şu soruların yanıtlarını öğrenmesi önemlidir:
- Saptanan bulgu kesin bir anomali mi, yoksa şüpheli bir bulgu mu?
- Bulgu tek başına mı, başka anomaliler de var mı?
- Bebeğin hangi organ veya sistemini etkiliyor?
- Hastalığın gebelik boyunca beklenen seyri nedir?
- Daha ayrıntılı ultrason veya başka bir görüntüleme gerekli mi?
- Genetik değerlendirme gerekiyor mu?
- Gebelik sırasında yalnızca takip yeterli mi?
- Anne karnında tedavi seçeneği var mı?
- Doğumun zamanı, şekli veya yapılacağı merkez değişecek mi?
- Bebeğin doğumdan sonra hangi tedavilere ihtiyacı olabilir?
Bu soruların yanıtları, ailelerin karşılaştıkları durumu daha doğru anlamalarına ve sonraki sürece daha bilinçli biçimde hazırlanmasına yardımcı olur.
En Önemli Adım: Bulguyu Doğru Tanımlamak
Ultrasonda bebeğe ait beklenmeyen bir bulgu görülmesi, tek başına gebeliğin sonucunu belirlemez.
Bazı bulguların klinik önemi olmayabilir, bazıları yakın takip gerektirebilir, bazıları için ileri tanısal incelemeler gerekebilir. Daha az sayıdaki seçilmiş durumda ise fetal tedavi veya doğumdan hemen sonra müdahale planlanabilir.
Bu nedenle süreçte en önemli adım, ilk ultrason görüntüsünden hızlı bir sonuç çıkarmak yerine bulguyu doğru tanımlamak, bebeği bir bütün olarak değerlendirmek ve sonraki adımları tanıya göre planlamaktır.
Perinatoloji değerlendirmesinin amacı yalnızca bir anomalinin adını koymak değil; anomalinin bebeği nasıl etkileyebileceğini, gebeliğin nasıl takip edilmesi gerektiğini ve doğum öncesi veya doğum sonrası hangi seçeneklerin bulunduğunu aileyle birlikte değerlendirmektir.
Sık Sorulan Sorular
Ultrasonda bir sorun görülmesi bebeğimin hasta olduğu anlamına mı gelir?
Hayır. Bazı ultrason bulguları normal varyasyon veya geçici bulgu olabilir. Öncelikle bulgunun doğrulanması, yapısal bir anomali olup olmadığının ve başka bulguların eşlik edip etmediğinin değerlendirilmesi gerekir.
Ultrasonda anomali görülürse amniyosentez mutlaka yapılır mı?
Hayır. Amniyosentez gerekliliği saptanan anomalinin türüne, eşlik eden bulgulara ve klinik duruma göre değerlendirilir. Yapısal anomalilerde tanısal genetik testler daha sık gündeme gelebilir.
NIPT normal olduğu halde bebekte anomali olabilir mi?
Evet. NIPT belirli kromozomal hastalıklar için tarama testidir ve bütün genetik hastalıkları veya yapısal anomalileri dışlamaz. Bu nedenle ultrasonda saptanan yapısal bir bulgu NIPT sonucundan bağımsız olarak değerlendirilmelidir.
Fetal MR her anomalide gerekli midir?
Hayır. Fetal MR seçilmiş durumlarda, özellikle ultrasonografiye ek bilgi sağlayabileceği düşünüldüğünde kullanılır. Her ultrason bulgusunda rutin olarak yapılması gerekmez.
Ultrasonda sorun saptanması sezaryen gerektirir mi?
Hayır. Fetal anomali tek başına sezaryen endikasyonu değildir. Doğum şekli bebeğin durumu, anomalinin özellikleri ve obstetrik faktörlere göre belirlenir.
Bebeğe anne karnında tedavi uygulanabilir mi?
Bazı hastalıklarda evet. Ancak fetal tedavi yalnızca belirli hastalıklarda ve uygun kriterleri taşıyan seçilmiş vakalarda uygulanır. Bir fetal anomalinin saptanması otomatik olarak anne karnında müdahale gerektirmez.
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Ultrasonda saptanan fetal bulguların anlamı, gerekli ileri incelemeler, gebelik takibi ve tedavi seçenekleri; anne ve bebeğin bireysel klinik özellikleri dikkate alınarak hekim tarafından değerlendirilmelidir.