Detaylı Ultrason Ne Zaman Yapılmalı ve Hangi Sorunları Gösterebilir?

Detaylı ultrasonografi, gebelik sırasında bebeğin organ ve sistemlerinin ayrıntılı olarak değerlendirildiği önemli bir ultrasonografi incelemesidir. Genellikle gebeliğin 18–22. haftaları arasında yapılır. Bu dönemde bebeğin beyni, yüzü, kalbi, omurgası, göğüs kafesi, karın içi organları, böbrekleri, idrar yolları ve kol-bacakları gibi birçok anatomik yapı ayrıntılı olarak incelenebilir. Ayrıca plasenta, amniyon sıvısı ve gebeliğin diğer özellikleri de değerlendirilir.

Detaylı ultrasonografinin amacı yalnızca bebeğin görüntülerini elde etmek veya cinsiyetini belirlemek değildir. Temel amaç, bebeğin gelişimini değerlendirmek ve gebelik sırasında saptanabilecek yapısal anomalileri mümkün olduğunca erken belirlemektir.

Ancak detaylı ultrasonografide sorun görülmemesi, bebekte hiçbir sağlık veya genetik sorunun bulunmadığını garanti etmez. Bazı hastalıklar ultrasonografide bulgu vermeyebilir, bazı anomaliler ise gebeliğin daha ileri haftalarında ortaya çıkabilir.

Detaylı ultrason; bebeğin anatomik yapılarının sistematik olarak değerlendirildiği kapsamlı bir ultrasonografi incelemesidir. “Ayrıntılı ultrason”, “ikinci düzey ultrason” veya “fetal anomali taraması” gibi farklı ifadelerle de tanımlanabilir.

İnceleme sırasında bebeğin yalnızca büyüklüğüne bakılmaz. Baş ve beyin yapıları, yüz, omurga, kalp ve büyük damarlar, akciğerler, karın duvarı, mide, böbrekler, mesane, kol ve bacaklar gibi birçok yapı belirli ultrasonografik kesitlerde değerlendirilir.

Bunun yanında bebeğin büyümesi, plasentanın yerleşimi, amniyon sıvısının miktarı ve göbek kordonu gibi gebeliğe ait diğer yapılar da incelenir.

Amaç, gebeliğin bu döneminde bebeğin anatomik gelişimini mümkün olduğunca kapsamlı biçimde değerlendirmektir.

Detaylı ultrason için en sık tercih edilen dönem gebeliğin 18–22. haftaları arasıdır.

Bu haftalarda bebeğin organlarının büyük bölümü ultrasonografik olarak ayrıntılı biçimde değerlendirilebilecek kadar gelişmiştir. Aynı zamanda bebeğin büyüklüğü ve amniyon sıvısının oluşturduğu görüntüleme ortamı birçok anatomik yapının incelenmesine olanak sağlar.

Ancak her gebelik için tek ve değişmez bir hafta yoktur. Gebeliğin özelliklerine, daha önce saptanan bir bulguya veya teknik nedenlere bağlı olarak değerlendirme daha erken veya daha ileri bir haftada yapılabilir.

Uluslararası kılavuzlarda rutin orta trimester fetal ultrason incelemesi için yaklaşık 18–24. gebelik haftalarını kapsayan bir dönem tanımlanabilmektedir.

Gebeliğin erken dönemlerinde bebeğin birçok organı henüz ayrıntılı değerlendirme için oldukça küçüktür ve özellikle de kafa içi yapılarının bir kısmının gelişimi henüz gerçekleşmemiştir. Gebelik ilerledikçe beyin, kalp, omurga, böbrekler ve diğer organların anatomik yapıları ultrasonografide daha ayrıntılı değerlendirilebilir hale gelir.

18–22. haftalar bu açıdan önemli bir dönemdir.

Bununla birlikte ilk trimester ultrasonunun normal olması, ikinci trimesterde detaylı ultrason yapılmasına gerek olmadığı anlamına gelmez. Bazı yapısal anomaliler gebeliğin erken döneminde görülemeyebilir veya ancak gebelik ilerledikçe belirgin hale gelebilir.

Benzer şekilde ikinci trimesterde yapılan detaylı ultrasonun normal olması da gebeliğin ilerleyen dönemlerinde hiçbir sorunun ortaya çıkmayacağı anlamına gelmez.

Detaylı ultrason sırasında bebeğin anatomisi belirli bir sistematik içinde değerlendirilir.

Bebeğin kafatasının şekli ve bütünlüğü, beynin temel anatomik yapıları ve beyin içindeki bazı boşluklar değerlendirilir.

Beyin gelişimindeki bazı ciddi anomaliler, ventriküllerde genişleme, beyincik gelişimi, orta hat yapıları veya kafa yapısını etkileyen bazı durumlar bu inceleme sırasında fark edilebilir.

Bebeğin yüz profili, dudakları ve bazı yüz yapıları değerlendirilir.

Özellikle dudak yarığı gibi bazı yüz anomalileri ultrasonografide görülebilir. Ancak yüz bölgesinin değerlendirilmesi bebeğin pozisyonundan etkilenebilir ve bütün yüz anomalilerinin ultrasonografi ile saptanması mümkün değildir.

Kalp, detaylı ultrasonun önemli bölümlerinden biridir.

Kalbin yerleşimi, büyüklüğü, dört odacıklı görünümü, kalpten çıkan büyük damarlar ve kalp ritmi değerlendirilir. Bu inceleme bazı önemli doğumsal kalp anomalilerinin saptanmasına yardımcı olabilir.

Ancak detaylı ultrasonda kalbin normal görünmesi bütün kalp hastalıklarını dışlamaz. Şüpheli bir bulgu, aile öyküsü veya belirli risk faktörleri bulunduğunda daha ayrıntılı bir inceleme olan fetal ekokardiyografi gerekebilir.

Bebeğin omurgası farklı düzlemlerde değerlendirilerek omurların dizilimi ve omurganın bütünlüğü incelenir.

Spina bifida gibi bazı omurga anomalileri detaylı ultrason sırasında saptanabilir.

Bebeğin göğüs kafesi, akciğerlerin görünümü ve diyafram değerlendirilir.

Göğüs boşluğunda yer kaplayan bazı kitleler, akciğer gelişimini etkileyen lezyonlar veya konjenital diyafram hernisi gibi bazı anomaliler ultrasonografide görülebilir.

Bebeğin karın duvarının bütünlüğü, midenin görünümü ve karın içindeki bazı organlar değerlendirilir.

Gastroşizis ve omfalosel gibi karın duvarı anomalileri bu dönemde saptanabilecek yapısal sorunlar arasındadır.

Her iki böbreğin varlığı, yerleşimi ve görünümü ile mesanenin dolup boşalması değerlendirilir.

Böbreklerde genişleme, bazı böbrek anomalileri veya idrar yollarında tıkanıklık düşündüren bulgular detaylı ultrason sırasında fark edilebilir.

Örneğin bebeğin mesanesinin belirgin şekilde büyük olması ve beraberinde idrar yollarında genişleme veya amniyon sıvısında azalma bulunması, alt üriner sistem obstrüksiyonu (LUTO) gibi durumların araştırılmasını gerektirebilir.

Bebeğin kolları ve bacakları, uzun kemikleri, elleri ve ayakları mümkün olduğu ölçüde değerlendirilir.

Kemiklerin uzunluğu ve görünümü bazı iskelet sistemi anomalileri hakkında bilgi verebilir.

Evet. Detaylı ultrason yalnızca bebeğin organlarının incelendiği bir değerlendirme değildir.

Plasentanın rahim içerisindeki yerleşimi değerlendirilir. Plasentanın rahim ağzına yakın veya rahim ağzını kapatacak şekilde yerleşmesi gibi durumlar saptanabilir. Ayrıca kordonun plasentadan çıktığı bölge, plasentanın rahim duvarına invazyonunun değerlendirmesi de muayene sırasında bakılmaktadır.

Amniyon sıvısının miktarı da değerlendirilir. Amniyon sıvısının normalden az veya fazla olması bazen anneye, bebeğe veya plasentaya ait çeşitli durumlarla ilişkili olabilir.

Göbek kordonunun bazı özellikleri ve gebeliğin durumuna göre kan akımları da değerlendirmeye dahil edilebilir.

Detaylı ultrason birçok yapısal anomalinin saptanmasına yardımcı olabilir. Bunlar arasında:

• Beyin ve kafatasına ait bazı anomaliler,
• Spina bifida gibi omurga anomalileri,
• Bazı doğumsal kalp anomalileri,
• Dudak yarığı gibi bazı yüz anomalileri,
• Diyafram hernisi,
• Bazı akciğer anomalileri,
• Karın duvarı anomalileri,
• Böbrek ve idrar yollarına ait bazı anomaliler,
• Bazı iskelet sistemi anomalileri,
• Bebeğin büyümesini etkileyen bazı durumlar

yer alabilir.

Bununla birlikte her anomalinin ultrasonografide saptanabilirliği aynı değildir. Bazı yapısal sorunlar ultrasonla daha kolay görülebilirken bazıları oldukça küçük olabilir, henüz gelişmemiş olabilir veya bebeğin pozisyonu nedeniyle görüntülenemeyebilir.

Bu nedenle detaylı ultrason bir tanı ve değerlendirme yöntemi olmakla birlikte bebeğin bütün hastalıklarını gösterebilen bir test değildir.

Detaylı ultrason Down sendromu tanısı koyan bir test değildir.

Bazı kromozomal anomalilerde bebeğin anatomisinde yapısal sorunlar veya ultrasonografide “belirteç” olarak adlandırılan bazı bulgular görülebilir. Ancak bu bulguların bulunması bebeğin mutlaka kromozomal bir hastalığa sahip olduğu anlamına gelmediği gibi, ultrasonun tamamen normal olması da kromozomal hastalıkları kesin olarak dışlamaz.

Kromozomal hastalıkların değerlendirilmesinde NIPT gibi tarama testleri ile amniyosentez veya koryon villus örneklemesi (CVS) gibi tanısal testlerin amaçları detaylı ultrasondan farklıdır.

Bu nedenle ultrasonografide kromozomal bir sorun açısından şüpheli bir bulgu saptandığında mevcut tarama sonuçları, anne yaşı, aile öyküsü ve diğer klinik bilgiler birlikte değerlendirilerek genetik danışmanlık veya ileri testler gündeme gelebilir.

Detaylı ultrasonun normal olması önemli ve olumlu bir bulgudur ancak bebeğin tamamen sağlıklı olduğunu garanti eden bir sonuç değildir.

Ultrasonografi öncelikle bebeğin anatomik yapısını değerlendirir. Bazı genetik hastalıklar, metabolik hastalıklar, işitme veya görme sorunları ve doğumdan sonra ortaya çıkabilecek bazı hastalıklar ultrasonografide herhangi bir bulgu oluşturmayabilir.

Ayrıca bazı yapısal anomaliler gebeliğin ilerleyen dönemlerinde belirgin hale gelebilir.

Ultrasonografinin tanısal gücü; anomalinin türüne, gebelik haftasına, bebeğin pozisyonuna, annenin vücut yapısına, amniyon sıvısına ve görüntüleme koşullarına göre de değişebilir.

Bu nedenle “detaylı ultrason normal” ifadesi, inceleme sırasında değerlendirilebilen anatomik yapıların ultrasonografik olarak normal göründüğü anlamına gelir; bütün hastalıkların dışlandığı anlamına gelmez.

Detaylı ultrasonda bir bulgu saptanması her zaman bebeğin ciddi bir hastalığı olduğu anlamına gelmez.

Bazı bulgular geçici olabilir veya yalnızca takip gerektirebilir. Bazı durumlarda ise saptanan bulgunun daha ayrıntılı değerlendirilmesi gerekir.

Bulgulara göre:

• Ayrıntılı ultrasonun tekrar edilmesi,
• Fetal ekokardiyografi,
• Fetal MR,
• NIPT veya diğer genetik tarama yöntemlerinin değerlendirilmesi,
• Amniyosentez gibi tanısal genetik testler,
• Seri ultrason takipleri

gündeme gelebilir.

Burada önemli olan yalnızca “Ultrasonda ne görüldü?” sorusu değildir. Saptanan bulgunun bebeğin gelişimi açısından ne anlama geldiği, başka anomalilerle birlikte olup olmadığı ve gebeliğin seyrini değiştirip değiştirmeyeceği de değerlendirilmelidir.

Bazı fetal anomaliler yalnızca gebelik boyunca takip edilir ve gerekli tedavi doğumdan sonra yapılır. Bazı seçilmiş hastalıklarda ise bebeğin durumuna göre anne karnında fetal tedavi veya fetal girişim seçenekleri değerlendirilebilir.

Hayır.

“Detaylı ultrason” ifadesi incelemenin kapsamını ve bebeğin anatomisinin ayrıntılı değerlendirilmesini tanımlar. 3 veya 4 boyutlu ultrason ise görüntünün elde edilme ve gösterilme biçimini ifade eder.

Detaylı fetal anatomik değerlendirmenin temelini iki boyutlu ultrasonografi oluşturur. Gerekli görülen durumlarda 3D veya 4D görüntüleme ek bilgi sağlayabilir.

Bu nedenle yalnızca bebeğin üç veya dört boyutlu görüntülerinin elde edilmesi, detaylı ultrason yapıldığı anlamına gelmez.

İkinci trimester fetal anatomik ultrason değerlendirmesi yalnızca yüksek riskli gebelikler için değildir.

Gebeliğin erken dönemindeki taramaların veya genetik tarama testlerinin düşük riskli olması da bebeğin anatomik değerlendirmesine duyulan ihtiyacı ortadan kaldırmaz. Çünkü yapısal anomaliler kromozomal bir sorun bulunmadan da ortaya çıkabilir.

Bununla birlikte daha önce anomalili gebelik öyküsü bulunması, ailede genetik hastalık veya doğumsal anomali bulunması, gebelikte bazı ilaçlara veya enfeksiyonlara maruz kalınması, çoğul gebelik veya önceki incelemelerde şüpheli bir bulgu saptanması gibi durumlarda fetal değerlendirme ayrıca önem kazanabilir.

İncelemenin süresi bebeğin pozisyonuna, gebelik haftasına, görüntüleme koşullarına ve ek değerlendirme gerekip gerekmediğine göre değişebilir.

Bebek bazı anatomik yapıların görüntülenmesine uygun pozisyonda değilse inceleme uzayabilir. Bazen annenin bir süre hareket etmesi veya değerlendirmenin daha sonra tamamlanması gerekebilir.

Bir yapının ilk incelemede yeterince görüntülenememesi de o yapıda mutlaka bir problem bulunduğu anlamına gelmez. Teknik koşullar nedeniyle tamamlanamayan incelemeler için kontrol ultrasonu planlanabilir.

Genellikle gebeliğin 18–22. haftaları arasında yapılır. Ancak gebeliğin özelliklerine, daha önce saptanan bulgulara ve görüntüleme koşullarına göre zamanlama değişebilir.

Detaylı ultrasonda bebeğin anatomik yapıları belirli bir sistematik içerisinde kapsamlı olarak değerlendirilir. Amaç yalnızca bebeğin büyümesini veya kalp atımını görmek değil, organ ve sistemlerin anatomisini ayrıntılı biçimde incelemektir.

Hayır. Detaylı ultrason Down sendromu için tanı testi değildir. Bazı ultrason bulguları kromozomal hastalık riskini düşündürebilir ancak kesin değerlendirme için tarama ve gerektiğinde tanısal genetik testler kullanılır.

Gerekli testler gebeliğin özelliklerine, önceki tarama sonuçlarına, anne ve aile öyküsüne ve klinik risklere göre belirlenir. Detaylı ultrasonun normal olması diğer tarama veya tanı testlerinin yerine geçmez.

Saptanan bulguya göre daha ayrıntılı ultrason, fetal ekokardiyografi, fetal MR, genetik değerlendirme veya amniyosentez gibi ek incelemeler gerekebilir. Bazı durumlarda ise yalnızca belirli aralıklarla ultrason takibi yeterlidir.

Hayır. Detaylı ultrasonun temel amacı fetal anatomiyi sistematik olarak değerlendirmektir ve bunun temelini iki boyutlu ultrasonografi oluşturur. 3D veya 4D ultrason gerektiğinde tamamlayıcı olarak kullanılabilir.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Detaylı ultrasonun zamanı ve kapsamı; gebeliğin özellikleri, anne ve bebeğin klinik durumu ve önceki inceleme sonuçları dikkate alınarak hekim tarafından bireysel olarak değerlendirilmelidir.